Türk asylly raýatlar (TDT ýurtlary — Azerbaýjan, Gazagystan, Gyrgyzystan, Özbegistan, Türkmenistan + Ahyska/Uýgur Türkleri) Türkiýede işlemekde aýratyn ýeňilleşdirilen çägeleme tabydyr (2527 belgili Kanun; 2025-nji ýylda 10476 belgili Karar bilen täzelendi) we raýatlykda deňeşdirmede çeýe bahalandyrylyp bilner. Emma iki kada üýtgemeýär: wizasyz giriş ýaşaýyş rugsady däldir (uzak ýaşaýyş üçin ýaşaýyş rugsady gerek) we iş rugsady ýeňilligi, ýüz tutma hökmanylygyny aýyrmaýar. Her ýurduň giriş düzgüni başgaça; dogry ýoly dogry tertipde gurmak iň uly tygşytdyr.
Türk asylly kim hasaplanýar?
«Türk asylly» statusy, Türkiýäniň kanunçylygynda türk raýaty bolmak bilen adaty çet ýurtly bolmagyň arasynda üçünji bir orun ýalydyr. Bu statusdaky şahslar, aýratyn-da işlemek we käbir hukuklar babatda adaty çet ýurtlulardan tapawutly, ýeňilleşdirilen bir çägelemde bahalandyrylýar.
Türk asylly hasaplanýan jemagatlaryň kimlerdigi bir Prezident karary bilen kesgitlenýär. 2025-nji ýyldaky täzelenen düzgünlemäniň çäginde öňe çykýan ýurtlar Azerbaýjan, Gazagystan, Gyrgyzystan, Özbegistan we Türkmenistandyr; şeýle-de Ahyska we Uýgur Türkleri ýaly jemagatlar hem bu gerimde bahalandyrylýar. Gerim, geljekde täze kararlar bilen üýtgäp biljekdigi üçin hemişe dolzarp ýagdaýa görä tassyklanmaly. Bu statusyň resmi görnüşde nähili resminamalaşdyrylýandygy aýratyn mesele: Türk asylly güwänamasy.
Wizasyz giriş, ýaşaýyş rugsady däldir
Bu gollanmanyň iň möhüm habary şu: wizasyz giriş bilen ýaşaýyş rugsady bir zat däldir. Türk asylly ýurtlaryň köpüsiniň raýaty Türkiýä aňsat girýär — emma bu, Türkiýede ýaşamak ýa-da işlemek hukugyny bermeýär.
Wizasyz giriş (ýa-da güwänama bilen giriş) diňe gysga möhletli bir sapar hukugydyr; adatça 30 ýa-da 90 gün bilen çäklidir we möhleti dolanda ýurtdan çykmagy talap edýär. Türkiýede hemişelik ýaşamak üçin ýaşaýyş rugsady alynmaly (gysga möhletli, maşgala, talyp ýa-da iş maksatly). Wizasyz galyş möhletini «ýerleşme hukugy» hasaplap möhletden geçmek, administratiw jerime we giriş gadagançylygyna çenli baryp ýetip biljek iň ýygy goýberilýän ýalňyşdyr. Ýaşaýyş rugsady görnüşleriniň näme üçin gerekdigi barada: Ýaşaýyş rugsady görnüşleri.
Ýurt × Ýol: haýsy ýurt nireden başlaýar
Türk asylly ýurtlaryň her biriniň giriş düzgüni bir hili däldir — «hemmesi wizasyz» diýen çaklama ýalňyş. Aşakdaky jedwel umumy bir karta berýär; her ýurduň jikme-jik gollanmasyna baglanyşyk goşulan:
| Ýurt | Girişdäki umumy ýagdaý | Jikme-jik gollanma |
|---|---|---|
| Türkmenistan | Umumy pasportda wiza gerek (syýahatçylyk azatlygy aýryldy) | — |
| Özbegistan | Syýahatçylykda wizasyz (180 günde jemi 90 gün) | — |
| Azerbaýjan | Wizasyz (180 günde jemi 90 gün) + güwänama bilen syýahat | — |
| Gazagystan | Wizasyz (180 günde jemi 90 gün) — pasport bilen (güwänama bilen däl) | — |
| Gyrgyzystan | Wizasyz (180 günde jemi 90 gün) | — |
Görnüşi ýaly, edil şol bir «türk asylly» damynyň astyndaky ýurtlar hem giriş babatda dürli kadalara tabydyr. Şonuň üçin meýilnama gurmazdan öň öz ýurduňyzyň dolzarp giriş düzgünini resmi çeşmeden tassyklamak gerek. Giriş kadalary ikitaraplaýyn ylalaşyklara bagly bolany üçin wagtal-wagtal üýtgeýär.
Iş: Türk asylly artykmaçlygy
Türk asylly raýatlaryň iň aýdyň artykmaçlygy iş tarapyndadyr. Standart çet ýurtly iş rugsadynda iş berijiden talap edilýän käbir agyr şertler — mysal üçin iş ýerinde belli sanda türk raýatynyň işledilmegi we maliýe ýeterlik ölçegleri — türk asylly işgärler üçin talap edilmeýär. Bu, aýratyn-da kiçi we orta göwrümli kärhanalaryň türk asylly işgär işe alynmagyny çynlakaý ýagdaýda ýeňilleşdirýär.
Bu çägelem 2025-nji ýylda täzelendi. Emma bu ýerde hemmäniň garyşdyrýan möhüm nokady şu: ýeňillik, iş rugsadynyň doly aýrylandygyny aňlatmaýar. Iş rugsady ýüz tutmasy henizem edilýär; talap edilmeýän zat diňe käbir iş beriji ölçegleridir, ýüz tutma borjy däl. Üstesine, ýüz tutmany — ýaşaýyş ýa-da raýatlyk ýüz tutmasyndan tapawutly — kanuny taýdan iş beriji edýär. Harby we razwedka pudaklary bolsa bu ýeňilligiň gerimden daşarydyr. Dolzarp düzgünlemäniň jikme-jiklikleri üçin: Türk asylly iş rugsady — 10476 belgili Karar.
Raýatlyk ýollary
Türk asylly raýatlar, türk raýatlygyna adaty çet ýurtlular bilen bir hili ýollardan ýetýär; tapawut, statusyň bahalandyryşda deňeşdirmede çeýelik üpjün edip bilmegidir (awtomatik hukuk däl). Esasy ýollar:
- Umumy ýol: Bökdençsiz belli bir möhlet kanuny ýaşaýyşdan soň, dil we ýaşaýyş serişdesi ýaly şertler bilen ýüz tutma.
- Nika ýoly: Türk raýaty bilen belli bir möhlet hakykatdan dowam edýän nika (nika öz-özünden raýatlyk bermeýär; aýratyn ýüz tutma gerek).
- Maýa goýumy ýoly (aýratyn ýagdaý): Belli bir çäkde gozgalmaýan emläk ýa-da maýa goýumy arkaly aýratyn raýatlyk.
Haýsy ýoluň siz üçin laýykdygy; möhletiňize, maşgalaňyza, iş we maýa goýumy ýagdaýyňyza görä üýtgeýär. Ýollaryň umumy çägi üçin: Türk raýatlygyna ýollar. Maýa goýumy arkaly raýatlygyň jikme-jikligi üçin: Maýa goýumy arkaly türk raýatlygy.
Iň ýygy goýberilýän ýalňyşlyklar
Türk asylly raýatlaryň Türkiýe ýolunda iň ýygy duş gelinýän we iň gymmat düşýän ýalňyşlyklar şulardyr:
- Wizasyz girişi ýerleşme hasaplamak: Möhletden geçmek administratiw jerime we giriş gadagançylygyny döredýär.
- «Iş rugsady aýryldy» ýalňyş düşünjesi: Türk asylly ýeňilligi ýüz tutmany aýyrmaýar; rugsatsyz işlemek sanksiýa howpuny göterýär.
- Ýollary garyşdyrmak: Işlemekmi, status resminamasymy, raýatlykmy — nädogry ýoldan ýa-da nädogry tertipde başlamak hem wagt hem hukuk ýitirmäge sebäp bolýar.
- Her ýurduň kadasyny bir hili hasaplamak: Türkmen, özbek, azerbaýjan düzgünleri başgaça.
- Täzelemeleri sypdyrmak: Ýaşaýyş we rugsat täzelemeleriniň öz wagtynda edilmezligi statusy howp astyna goýýar.
Türk asylly bolmak Türkiýede güýçli bir başlangyç nokadydyr — emma artykmaçlygy hakykata öwürmek, dogry ýoly dogry tertipde gurmakdan geçýär. Haýsy ýurtdan gelendigiňize we maksadyňyza görä prosesiň bütinini meýilleşdirmek we resminama-proses utgaşdyrmasyny öz üstümize almak biziň işimiz. Nireden başlajagyňyzy aýdyňlaşdyrmak üçin: Ýaşaýyş rugsady maslahaty.
Ýoluň birinji ädimi köplenç statusyň özüdir: türk asylly bolandygyňyzy resmi görnüşde resminamalaşdyrmasaňyz, iş we raýatlyk ýeňilliklerinden peýdalanyp bilmersiňiz. Bu resminamany almak üçin: Türk asylly güwänamasy hakyndaky makalamyz.