Türk asylly kim?
Türk asylly düşünjesi, Türkiýe Respublikasynyň kanun ulgamynda taryhy we medeni bagy esas alýar. Türk asylyndan gelmek, ýönekeý etniki kesgitleme däl — dil, medeniýet, däp we taryhy geografiýa bilelikde bahalandyrylýar. Taryhy türk geografiýasyndan gelen, türk dilini ýa-da türki şiwelerinden birini gepleýän, özüni we maşgalasyny türk medeniýetine bagly duýýan şahslar bu çäge girip biler.
Möhüm zat düşünje bagynyň barlygy däl, bu bagyň kanuny görnüşde subutnama edilip bolmagydyr. Türk asylly bolanyňy duýmak başga, muny Türkiýe Respublikasynyň edaralarynyň öňünde dosýeli görnüşde görkezmek başgadyr. Köp şahs nesilden türk bolandygyny bilýär, emma bu maglumaty kanuny subutnama öwürmek hökmany basgançakdyr.
Bu status, «türk raýaty» däl. Raýatlyk garaşsyz kanuny bagdyr. Türk asylly bolmak, çet ýurtly statusyny goramak bilen Türkiýede käbir raýatlara mahsus ygtyýarlaryň ulanylmagyna mümkinçilik berýär — we has-da möhümi, raýatlyga gönükdirilen ýoly gysgaldýar.
Bu statusyň üpjün edýän ygtyýarlary
Türk asylly güwänama eýe bolanda çet ýurtly şahsyň Türkiýedäki kanuny durmuşy möhüm derejede üýtgeýär. Üpjün edýän ygtyýarlaryň esasy çyzyklary şulardyr:
- Iş rugsady azatlygy — köp pudakda türk asylly şahs, aýratyn iş rugsadyny almazdan işläp bilýär. Bu, standart çet ýurtlulara berilmeýän ýeňillik.
- Raýatlyga gysga ýol — Türk asylly statusy, raýatlyk ýüz tutmalarynda has gysga ýaşaýyş möhletleri we deňeşdirmede çeýe bahalandyryş mümkinçiligini üpjün edýär.
- Hünär şahadatnamasy we diplom deňleşdirilmegi — esasanam käbir hünär toparlarynda, türk asylly bolmak iş ýeri açmak we hünär iýerine ýetirmek öňündäki päsgelçilikleri azaldýar.
- Sosial üpjünçilik we bilim ýetijiligi — belli ugurlarda standart çet ýurtlulara görä has giň ygtyýarlar berilýär.
- Emläk edinmek ýeňillikleri — gozgalmaýan emläk alyşda ýurt kwotalary we käbir çäklendirmeler azaldyp bilner.
Bu ygtyýarlaryň her biri, statusyň dosýe esasynda dogry gurlup subutnama edilmegine baglydyr. Güwänama eýe bolmak, ygtyýarlaryň awtomatik gazanylmagy manysyny bermeýär; her ygtyýaryň ulanylmagy öz içinde goşmaça basgançaklary talap edýär.
Türk asylly bolmak Türkiýede çet ýurtly bolmak däl — emma türk raýaty hem däl. Üçünji, öz aýratyn statusdyr we logikasy bu özboluşlylyk üstünde gurulýar.
Güwänamany almak — näme üçin bir basgançakdan köp?
Türk asylly bolandygyny subutnama etmek ýüki ýüz tutýana degişli. Ýagny ýüz tutýan şahs, özüniň we gerek bolanda maşgalasynyň taryhy-medeni bagyny görkezýän subutnamalar bilen dosýe döredýär. Bu dosýe, degişli Türkiýe Respublikasy edaralary tarapyndan köp taraply ýagdaýda bahalandyrylýar.
Bahalandyryş prosesinde ýüz tutýanyň geçmişi, maşgala baglary, gelen sebitiň taryhy aýratynlyklary, dil ukyby ýaly dürli tarapy seljerilýär. Prosesiň ahyrynda dosýe kabul edilýär ýa-da has köp subutnama soralýar — käbir ýagdaýlarda bolsa status ret edilip bilner.
Prosesiň deňeşdirmede uzak we şahsyýet boýunça aýratyn bolmagynyň sebäbi şu: standart bir forma doldurma işi däl, bir bagyň kanuny görnüşde kabul etdirilmegi prosesi. Şonuň üçin ilkinji ýüz tutmadan öň dosýäniň gowy gurulmagy, subutnamalaryň dogry tertipde we dogry formatda hödürlenmegi proses üstünliginiň esasy kesgitleýjisidir.
Möhüm Türk asylly statusy, bir gezek berlende çäklendirilmedik däl. Güwänama belli aralyklarda täzelenýär; şahsy ýagdaý üýtgemeleri (ýaşaýyş, durmuş gurmak, raýatlyk üýtgemegi) prosese gönüden şöhlelenýär. Şonuň üçin güwänama alnanyndan soň-da yzarlanýan dosýe dolandyryşy gerek.
Ýaýran üç ýalňyş düşünje
Türk asylly statusy barada maslahata gelýän şahslardan iň ýygy eşidýän jümlelerimiz, köplenç hakykaty doly şöhlelendirmeýär:
1. «Familiýam türk, güwänama alaryn»
Diňe atyň ýa-da familiýaň türk bolmagy, türk asylly statusy üçin ýeterlik subutnama däl. Taryhy ýagdaýda türk at göterýän emma türk asylyndan gelmeýän köp şahs bar; tersine-de hereket edýär. Status atdan däl, köp gatlakly subutnama toplumdan çykýar.
2. «Ata-babalarymyň biri türk, awtomatik ygtyýarym bar»
Nesil bagy öz-özüçe statusy bermäýär — bagyň subutnama edilmegi gerek. Mundan başga-da subutnama edilen bagyň kanuny görnüşde «türk asylly» kesgitlemesine näderejede laýyk gelýändigi-de bahalandyryş mowzugy. Awtomatik gazanylan ygtyýar däl; resmi görnüşde ýüze çykarylmaly statusdyr.
3. «Güwänama bir gezek berlende ömrülik işleýär»
Statusyň käbir taraplary belli aralyklarda täzelenýär we şahsy ýagdaý üýtgemelerinde täzelenýär. Türkiýedäki ýaşaýşyňyzyň üýtgemegi, türk raýatlygyna geçişiňiz ýa-da uzak möhletli daşary ýurt ýagdaýyňyz güwänamanyň ýagdaýyna täsir edip biler. Şonuň üçin türk asylly statusy, «al we ýatdan çykar» diýip bolaýjak güwänama däl, yzarlanýan kanuny ýagdaýdyr.
Ýygy duş gelýän üç profil
22 ýyl boýunça dürli geografiýalardan gelen türk asylly ýüz tutýanlaryň dosýelerini alyp bardyk. Aşakda anonim görnüşde üç tipik profil:
Profil A — Dilini ýitiren, bagy dowam eden maşgala
Üç-dört nesil öň Türkiýäniň daşyna ýerleşen, wagtyň geçmegi bilen türk dilini gürlemegi taşlan emma maşgala içinde türk şahsyýeti diri galan ýüz tutýan. Dil ukybynyň çäkli bolmagy bu profiliň öňündäki iň ýygy duş gelýän päsgelçilik; emma diliň ýanysyra medeni we taryhy subutnamalaryň dogry hödürlenmegi bilen dosýe ýeterlik derejede üstünlik bilen ýöredip bolýar.
Profil B — Resminamalary daşary ýurtda, ýetip bolmagy kyn maşgala
Nesil bagyny görkezýän ilat ýazgylary, köne Osman arhiwi resminamalary ýa-da ýerli ýazgylar ýüz tutýanyň gelen ýurdunda ýerleşýär. Bu resminamalara ýetmek, tassyklatmak we Türkiýede hereket edýän formatda hödürlemek başyna proses. Köp ýüz tutýan bu basgançakda kynçylyk başdan geçirýär we dosýäni ýarym galan ýagdaýda alyp barmaga synanyşýar.
Profil C — Raýatlyga derrew geçmek isleýän gyssanýan ýüz tutýan
Türk asylly statusyny ýekeje maksat hökmünde däl, «raýatlyga gönükdirilen çalt ýol» hökmünde görýän ýüz tutýanlar. Status, raýatlyk ýoluny gysgaldyp biler; emma dogry tertipde alnyp barylmadyk ýagdaýynda ters täsir edýär — ilki statusy almaga synanylanda wagt ýitirilip bilner, dogry wagt belgilenmedik bolsa iki proses biri-birine päsgel berip biler.
Ýygy goýberilýän ýalňyş Türk asylly statusy bilen raýatlyk ýüz tutmasyny paralel alyp barmaga synanyşmak köplenç ikisiniň-de gijä galmagyna sebäp bolýar. Dogry tertip, dosýäniň şahsy maksadyna görä kesgitlenýär — raýatlyk öňmi, türk asylly statusy öňmi soragynyň jogaby her dosýe üçin şol bir däl.
Ýola çykmazdan öň
Türk asylly güwänamasy, Türkiýede durmuşyňyzy çynlakaý ýagdaýda ýeňilleşdirýän statusdyr. Emma bu statusyň gazanylmagy — we soňundan dogry ulanylmagy — standart ýüz tutma prosesinden gaty has duýgur dosýe dolandyryşyny talap edýär. Sebäbi mesele bir forma däl, bir bagyň kanuny görnüşde kabul etdirilmegidir.
JS Vural Danışmanlık hökmünde 2003-nji ýyldan bäri türk asylly dosýelerini alyp barýarys. Dürli geografiýalardan — Balkanlardan, Kawkazdan, Orta Aziýadan — gelen ýüz tutýanlaryň hem nesil bagy subutnamasy hem-de bu statusdan gelýän ygtyýarlaryň ulanylmagy üçin proses dolandyrdyk:
- 22 ýylda 6 500-den gowrak dosýede şahsy resminama yzarlaýşy we proses dolandyryşy
- 4 dilde goldaw — türk, rus, iňlis we nemes
- Türk asylly güwänama ýüz tutmasy, raýatlyga geçiş, status soňky ygtyýarlaryň ulanylmagy şol sanda ähli basgançaklarda dosýe dolandyryşy
- Ýüz tutmadan öň laýyklyk deslapky barlagy — bagyň subutnama edilip bolmagynyň öňünden bahalandyrylmagy, dosýe açylmazdan öň hakyky garaşma çäginiň döredilmegi
- Daşary ýurtdaky ýazgylara, arhiw resminamalaryna we dil/medeni subutnamalarynyň tassyklanmagyna degişli ýyllara esaslanan aragatnaşyk binýady
Bizi tapawutly edýän nokat şu: her türk asylly dosýäni şahsy ýagdaýda alyp barýarys. Müşderi sanymyz aýratyn ýagdaýda çäklendirilen tutulýar; şeýdip her ýüz tutýanyň maşgala geçmişi, subutnama ýagdaýy we maksady bitewi hökmünde bahalandyrylýar. Prosesiň haýsy ýerinde durandygyňyzy, haýsy resminamanyň haýsy basgançakda garaşýandygyny her wagt bilýärsiňiz.
Türk asylly bolmak duýgy däl, kanuny bagdyr. Bu bagyň subutnama edilmegi bolsa sabyrly we dogry gurlan dosýäniň işidir.
Türk asylly statusyňyza ýa-da ýüz tutmak pikir edýän ýoluňyza degişli ýagdaýyňyzy bilelikde bahalandyrmak üçin mugt başlangyç maslahat haýyş edip bilersiňiz. Söhbetiň ahyrynda eliňizde aýdyň ýagdaý kesgitlemesi we hödürlenen ýol kartasy bolar — dowam etmek ýa-da etmezlik, kararyny siz berýärsiňiz.